एटीएम चे थरारक नाट्य- भाग-१ अजय कोटणीस atm drama

*एटीएम नाट्य..*

“अंक पहिला..”

औरंगाबाद जिल्ह्यातील वैजापूर ह्या तालुक्याच्या गावातील स्टेट बँकेत शाखाधिकारी म्हणून काम करीत असताना आलेला हा अनुभव..

त्या दिवशी नेहमीप्रमाणेच सकाळी लवकर येऊन बँकेत दैनंदिन कामकाज करीत बसलो होतो. नऊ किंवा साडे नऊ वाजले असावेत. इतक्यात बँकेच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर पहारा देत असलेल्या सिक्युरिटी गार्डशी कुणीतरी मोठ्या आवाजात बाचाबाची करीत असल्याचा आवाज आला. म्हणून केबिनच्या बाहेर येऊन पाहिलं तर ग्रील गेटच्या बाहेर पायजामा शर्ट घातलेला एक दांडगा धटिंगण “मॅनेजर साहेबांना भेटायचं आहे.. अर्जंट काम आहे” असं म्हणत आत सोडण्यासाठी सुरक्षा रक्षकाशी वाद घालताना दिसला.

मला पाहताच तो धटिंगण “अहो साहेब, मला ठाण्यात ड्युटीला जायचं आहे. फक्त पाच मिनिटांचं काम आहे. प्लीज, मला आत येऊ द्या..” अशी विनंती करू लागला. त्यामुळे गार्डला त्याला आत सोडायला सांगून पुन्हा माझ्या केबिन मध्ये जाऊन बसलो. लगेच माझ्या मागोमाग तो दांडगा धटिंगणही केबिन मध्ये शिरला.

“साहेब, मी इथल्या पोलिस ठाण्यात सिनियर हवालदार आहे. माझं नाव खुशाल जमदाडे. तुमच्या बँकेतील सारा स्टाफ मला ओळखतो. हा गेटवरचा बंदुकधारी गार्ड तुमच्या सारखाच नवीन आलेला दिसतो. त्यामुळेच तो मला ओळखत नाही. नाहीतर मला अडवण्याची त्याची हिंमतच झाली नसती..”

अत्यंत जाड्या भरड्या, खरखरीत आवाजात तो बोलत होता. त्याच्या स्वरातील आत्मप्रौढी, अहंभाव मला अजिबात आवडला नाही.

“बसा..!”

खुर्चीकडे बोट दाखवित म्हणालो. लगेच झटकन तो खुर्चीवर बसला. अभावितपणेच त्याचं बारकाईने निरीक्षण करीत त्याचं माझ्याकडे काय काम असावं याचा अंदाज बांधू लागलो.

काळाकुट्ट, गोल, खडबडीत चेहरा, बारीक कापलेले केस, मोठे, उग्र, बटबटीत डोळे, जाडजूड ओठ आणि दाट, लांब लचक, भरघोस मिशा.. ! भक्कम, पिळदार शरीराचा तो इसम एखाद्या मोकाट, उद्दाम, सराईत गुंडासारखाच भासत होता. मला त्याच्या चमकदार, काळ्या, अतिशय भरगच्च अशा मिशांचं कौतुक वाटलं. मी त्याच्या मिशांकडे एकटक पहात असतांना माझ्या नजरेतील कुतुहलाचे भाव ओळखून मनोमन खुश होत आपल्या मिशांना हळुवारपणे कुरवाळीत तो म्हणाला..

“आमच्या अख्ख्या डिपार्टमेंट मध्ये माझ्या या मिशा खूप फेमस आहेत. आमचे कमिशनर मिश्रा साहेब सुद्धा माझा उल्लेख “घनी मोटी मूँछवाले जमदाडे” असाच करतात. मिशी वाढवण्याच्या अनेक स्पर्धांत या मिशीमुळे मला बक्षिसेही मिळाली आहेत..”

“खरंच..! खूप मोठ्या, विशाल, विलक्षण आणि आकर्षक आहेत तुमच्या मिशा..!!”

मी ही त्याच्या मिशांचं कौतुक केलं आणि विचारलं..

“बरं..! काय काम होतं तुमचं ?”

माझ्या या प्रश्नावर जरासा गंभीर होत तो म्हणाला..

“दहा दिवसांपूर्वी, म्हणजेच 15 तारखेला रात्री सव्वा नऊ वाजता माझ्या एटीएम खात्यातून कुणीतरी दहा हजार रुपये काढून घेतले आहेत, असं आत्ताच मला समजलं आहे. माझ्या एटीएम खात्यात पंधरा हजार रुपये जमा होते. आज सकाळी त्यातून दहा हजार रुपये काढून घेण्यासाठी एटीएम मध्ये गेलो असता “Insufficent Balance” असल्यामुळे “transaction decline” झाले.

त्यावर विश्वास न बसून खात्याचे “मिनी स्टेटमेंट” काढून बघितले तेव्हा 15 तारखेला दहा हजार रुपये खात्यातून Withdraw झाले असल्याचे दिसले. नंतर मी मोबाईल वरील जुने मेसेजेस तपासून पाहिले तेव्हा पंधरा तारखेला रात्री सव्वा नऊ वाजता एटीएम द्वारे दहा हजार रुपये काढल्याचा मेसेजही आलेला दिसला.”

या समोर बसलेल्या गृहस्थाची एटीएम संबंधी कंप्लेंट असल्याचं समजल्यावर मला जरासं हायसं वाटलं.

एटीएम संबंधी तक्रारींचं निराकरण करणं हे आता आमच्या रोजच्या सरावाचं झालं होतं. अशा बहुतांश तक्रारी या एकतर गैरसमजातून, निष्काळजीपणामुळे, विसरभोळेपणामुळे किंवा घरातीलच कुणाच्या तरी गैरवापरामुळे उद्भवलेल्या असायच्या. त्यामुळे वस्तुस्थिती निदर्शनास आणल्यावर साहजिकच तक्रारकर्त्याचं समाधान व्हायचं. त्यामुळे नेहमीच्या सवयीनं विचारलं..

“हवालदार साहेब, नीट आठवून पहा.. कदाचित तुम्हीच पैसे काढले असतील आणि मग पार विसरून गेला असाल.. किंवा तुमची पत्नी, मुलगा अथवा घरातीलच कुणीतरी तुमच्या नकळत तुमचं एटीएम कार्ड वापरलं असेल. तुम्ही घरी सर्वांना याबाबत विचारलंत का ?”

माझ्या या प्रश्नावर हवालदार जमदाडे एकदमच बिथरले. चिडून, तावातावाने ते म्हणाले..

“तुम्ही असं कसं विचारू शकता ? माझं एटीएम कार्ड नेहमी माझ्याजवळच असतं. मी ते कधीही कुणालाही वापरायला देत नाही. त्यातून गेले वीस दिवस पोलिस स्टेशनच्या गोपनीय कामगिरीसाठी मी मुंबई येथे गेलो होतो. जाताना सोबत एटीएम कार्ड ही घेऊन गेलो होतो.

अत्यंत महत्वाच्या, गुप्त व संवेदनशील कामगिरीवर असल्यामुळे कोणत्याही परिस्थितीत गुप्त कामाचे स्थान सोडण्याची मला परवानगी नव्हती. त्यामुळे कालपर्यंत मी मुंबईतच होतो. आज सकाळीच तेथील काम संपवून वैजापूरला परतलो तेंव्हाच माझ्या एटीएम खात्यातून पैसे काढले गेल्याची बाब समजली.

तुम्ही ताबडतोब या गोष्टीचा तपास करा आणि मला माझे पैसे तात्काळ परत करा. तुम्हाला मी आजच्या संपूर्ण दिवसाची मुदत देतो..”

ही शेवटची दोन वाक्यं उच्चारताना हवालदार जमदाडेंचा स्वर अचानक जरबेचा, कठोर आणि गर्भित धमकीयुक्त असा झाला. त्यांच्या बोलण्याकडे दुर्लक्ष करून निर्विकारपणे मी विचारलं..

“तुमच्या घरी कोण कोण असतं ?”

“माझी ऐंशी वर्षांची आई, जी आजारपणामुळे खाटेला खिळून असते आणि माझी पत्नी, जिला अजिबात लिहाय वाचायला येत नाही.. निरक्षर आहे ती..”

“आणि.. तुमची मुलं ?”

“दोन मुलं आहेत मला.. एक दहावीला आहे तर दुसरा बारावीला. दोघेही अहमदनगरला, त्यांच्या मामाकडे राहून शिकतात.”

“त्यांच्यापैकी कुणी एवढ्यात वैजापूरला येऊन गेलं का ?”

“नाही. दोघांच्याही परीक्षा सुरू आहेत सध्या. त्या संपल्यावर मग येऊन जातील ते इथे काही दिवसांसाठी..”

“ठीक आहे. मी आमच्या परीने चौकशी करतो आणि मग कळवतो तुम्हाला..”

“नुसतं कळवून भागणार नाही साहेब, मला माझे पैसे परत मिळालेच पाहिजेत आणि तेही ताबडतोब..! मी उद्या पुन्हा येईन..”

माझ्याकडे रागाचा तीव्र कटाक्ष टाकून आणि आपल्या जाडजूड, भरघोस मिशीला दोन्ही बाजूंनी पीळ देत खुशालराव जमदाडे निघून गेले.

खुशालरावांशी बोलत असतानाच त्यांच्या खात्यातून 15 तारखेला खरोखरीच दहा हजार रुपये एटीएम द्वारे withdraw झाल्याची मी माझ्या कॉम्प्युटर स्क्रीन वरून खातरजमा करून घेतली होती. तसंच आमच्या बँकेच्या कंपाऊंड मधील मागील बाजूस असलेल्या एटीएम रूम मधील एटीएम मशीन मधूनच हे पैसे काढले गेल्याचीही मी खात्री करून घेतली होती. वरकरणी जमदाडेंची तक्रार खरी भासत असली तरी यापूर्वीही एटीएम संबंधित अशा अनेक तक्रारींचं समाधान आणि निराकरण आम्ही एटीएम रूम मधील सीसीटीव्ही रेकॉर्डिंग च्या सहाय्याने चुटकीसरशी केलेलं असल्याने, याही प्रकरणी मी तसा निर्धास्तच होतो.

त्या दिवशी दुपारी लंच टाईम मध्ये हेड कॅशियर आणि अकाउंटंट साहेबांना सोबत घेऊन एटीएम रूम मधील 15 तारखेचं सीसीटीव्ही फुटेज व्हेरिफाय करायला सुरवात केली. तत्पूर्वी एटीएम लॉग आणि अन्य एटीएम रिपोर्ट एन्क्वायरी मार्फत जमदाडेंच्या खात्यातून दहा हजार रुपये काढल्याची एक्झॅक्ट वेळ ही नऊ वाजून पंधरा मिनिटे व सोळा सेकंद इतकी असल्याचे कन्फर्म करून घेतले होते. 15 तारखेच्या रात्री नऊ वाजून दहा मिनिटे पासूनचे सीसीटीव्ही रेकॉर्डिंग Re-play करून आम्ही उत्सुकतेने स्क्रीनकडे पाहू लागलो.

नऊ वाजून ठीक साडेदहा मिनिटांनी एक लठ्ठ ठेंगणे गृहस्थ एटीएम रूम मध्ये आलेले दिसले. त्यांना पाहताच “अरे ! हे तर आपले सरकारी दवाखान्यातले डॉक्टर विक्रम भोसले..” असे उद्गार हेड कॅशियर व अकाउंट साहेब या दोघांच्याही तोंडून एकदमच बाहेर पडले. एटीएम मधून एक हजार रुपये काढून डॉ. भोसले निघून गेले तेंव्हा नऊ वाजून तेरा मिनिटे झाली होती. त्यानंतर मिनिटभर कुणीही एटीएम रूम मध्ये आलं नाही. नऊ वाजून चौदा मिनिटे झाली.. आता एटीएम रूम मध्ये येणारी व्यक्ती कोण असेल याची सर्वांनाच उत्कंठा लागली होती.

एक दोन सेकंद गेले आणि अचानक एटीएम रूम मध्ये मिट्ट काळोख झाला. नेमकी त्याचवेळी त्या परिसरातील वीज गेली असावी. एटीएम रूम बाहेरील पार्किंग शेडवरील लाईट सुद्धा बंद झाल्याने एटीएम च्या आतबाहेर सगळीकडे अंधारच अंधार दिसत होता. आमचा सीसीटीव्ही स्क्रीन तर पूर्णपणे ब्लॅक झाला होता. तरी देखील आम्ही तिघेही डोळे ताणून एटीएम रुम मध्ये काही हालचाल दिसते का ? एखादी आकृती तरी दिसते का ? हे निरखून पहात होतो. मात्र अंधार एवढा गडद होता की जणू काही कुणीतरी सीसीटीव्हीच्या कॅमेऱ्याला काळ्या कापडाने घट्ट बांधून टाकले असावे असेच वाटत होते. त्या निश्चल, निष्क्रिय डार्क स्क्रीन कडे आम्ही हताशपणे पहातच राहीलो.

अशीच पाच सहा मिनिटे गेली. नऊ वाजून वीस मिनिटे होताच मघाशी गेलेली वीज अचानक परत आली. सीसीटीव्ही स्क्रीन पुन्हा उजळला. एटीएम रूम मधील रेकॉर्डिंग तसं तर सुरूच होतं, फक्त आता ते आम्हाला पुन्हा स्पष्ट दिसायला लागलं होतं, इतकंच. मात्र या मधल्या सहा मिनिटांत (9.14 ते 9.20) एटीएम रूम मध्ये कोण येऊन गेलं हे कळण्यास काहीच मार्ग नव्हता.

नऊ वाजून बावीस मिनिटांनी बँकेसमोरील आईसक्रीम गाडीवाला नंदू एटीएम रूम मध्ये आलेला दिसला. त्याला आम्ही तिघांनीही ताबडतोब ओळखलं. पाचशे रुपये काढून तो निघून गेला. पुढील सीसीटीव्ही रेकॉर्डिंग बघण्यात काहीच अर्थ नव्हता. त्यामुळे रेकॉर्डिंग ऑफ करून “आता पुढे काय करता येईल ?” याबद्दल चर्चा करीत बसलो. खूप विचार करूनही कोणालाच काहीही मार्ग सुचेना तेंव्हा उद्या जमदाडे आल्यावर काहीतरी थातूरमातूर कारण सांगून त्याला तात्पुरते गप्प बसवू या. आणि मग या प्रकरणी वरिष्ठांचा सल्ला घेऊ या असे ठरवले.

अपेक्षेप्रमाणेच दुसऱ्या दिवशी बँक उघडताच हवालदार जमदाडे पोलिस युनिफॉर्म मध्ये बँकेत हजर झाले. उगीच वरकरणी खोटी अदब दाखवून सॅल्युट मारीत ते म्हणाले..

“नमस्कार साहेब ! काय मग ? झाला ना तुमचा तपास पूर्ण ? काय निघालं तुमच्या तपासात ?”

एवढं बोलून मग खुर्चीत बसत आपल्या भरगच्च मिशीला पीळ देत ते म्हणाले..

“ते जाऊ द्या..! सहजच विचारलं मी.. तुमच्या तपासात काय निघालं ह्याच्याशी मला काहीही देणं घेणं नाही. ते तुमचं इंटर्नल मॅटर आहे. मात्र मी एटीएम मधून पैसे काढले नाहीत हे तर नक्कीच सिद्ध झालं असेल. तेंव्हा मला माझे दहा हजार रुपये परत करून टाका आणि माझ्यापुरतं मॅटर क्लोज करा.”

हवालदार जमदाडे एवढ्या खात्रीपूर्वक आणि निरागस आत्मविश्वासाने बोलत होते की आता त्यांना काय सांगावं हेच कळत नव्हतं. शेवटी धीर एकवटून म्हणालो..

“हे पहा, तुमचं म्हणणं अगदी खरं असलं तरी जोपर्यंत आम्ही एटीएम रूम मधील सीसीटीव्ही रेकॉर्डिंग तपासून पहात नाही, तोपर्यंत तुम्हाला काहीच सांगू शकत नाही. दुर्दैवाने काहीतरी तांत्रिक बिघाड झाल्याने 15 तारखेचे सीसीटीव्ही रेकॉर्डिंग सध्यातरी उपलब्ध नाही. एक दोन दिवसात औरंगाबाद येथून टेक्निशियन आल्यावरच त्याबाबत अधिक खुलासा होईल. आणि मगच आम्हाला पुढील निर्णय घेता येईल.”

खुशालराव जमदाडेंनी माझं बोलणं शांतपणे ऐकून घेतलं. त्यांचा अपेक्षाभंग होऊन त्यांना खूप राग आल्याचं त्यांच्या चेहऱ्यावरून स्पष्ट दिसत होतं. खुर्चीवरून उठत ते म्हणाले..

“तुमचं म्हणणं मी ऐकलं. आता माझं म्हणणंही ऐका. तुमच्या त्या टेक्निशियनला ताबडतोब, आजच्या आजच बोलावून घ्या. कोणत्याही परिस्थितीत उद्या सकाळी मला माझे पैसे परत मिळालेच पाहिजेत. नाहीतर उद्या संध्याकाळी माझ्या वरिष्ठांसह येऊन तुमच्या विरुद्ध फसवणुकीची लेखी तक्रार करीन. आणि मग त्यानंतर तुम्हाला आणि तुमच्या स्टाफला जो त्रास होईल त्याला सर्वस्वी तुम्हीच जबाबदार असाल, हे लक्षात असू द्या..”

खुशालरावांनी नेहमी सारखा आपल्या जाडजूड मिशांना पीळ देत एवढा सज्जड दम दिला होता की क्षणभर त्यांचे नाव “जमदाडे” नसून “दमदाटे” च असावे, असे मला वाटून गेले.

हे प्रकरण आता फार काळ रेंगाळत ठेऊन चालणार नव्हतं. मिशीबहाद्दर जमदाडेंचा आजचा उग्र अवतार पाहता उद्या संध्याकाळी आपल्या वरिष्ठांसह बँकेत येऊन ते काहीतरी गोंधळ घालणार हे निश्चित होतं. बराच वेळ विचार करून मग एटीएम चं काम बघणाऱ्या रिजनल ऑफिसमधील चीफ ऑफिसरच्या कानावर हा प्रकार घातला. त्यांनी एटीएम चॅनेल मॅनेजरचा नंबर देऊन त्याच्याशी संपर्क साधण्यास सांगितलं. मात्र हा चॅनेल मॅनेजर नेमका त्याचवेळी सहकुटुंब पंधरा दिवसांच्या युरोप टूर वर गेला असल्याने नजिकच्या काळात तरी त्याच्याशी संपर्क होण्याची शक्यता नव्हती.

शेवटी नाईलाजाने संध्याकाळी रिजनल मॅनेजर साहेबांच्या कानावर हे प्रकरण घालून हवालदार जमदाडेंनी दिलेल्या धमकी बद्दल सांगितलं तेंव्हा ते म्हणाले..

“जोपर्यंत तुमच्याकडे या प्रकरणी लेखी तक्रार येत नाही तोपर्यंत तुम्ही घाबरण्याचं काहीही कारण नाही. स्वतः या जमदाडेंनी किंवा त्यांच्या मित्राने वा कुणा परिचितानेच त्यांच्या एटीएम कार्डचा वापर करून पैसे काढले आहेत, हे तर उघडच आहे. आणि एटीएम कार्ड जपून ठेवणे तसंच त्याचा पिन कुणालाही कळू न देणं ही खातेदाराचीच जबाबदारी असते. तेंव्हा जमदाडेंच्या या निष्काळजीपणा बद्दल बँकेला दोषी ठरवता येणार नाही.

तसंच एटीएम रूम मधील Surveillance Camera (CCTV) हा तर प्रामुख्याने एटीएम रूम मधील “कार्ड स्किमिंग” (फसवणुकीसाठी उपकरण लावून एटीएम कार्डचा डेटा चोरणे, ज्याचा उपयोग करून बनावट एटीएम कार्ड तयार करता येते.) सारखी गुन्हेगारी कृत्ये व तत्सम फ्रॉड्स रोखण्यासाठी पोलिस यंत्रणेला आवश्यक ते पुरावे (Evidences) उपलब्ध करून देण्यासाठी सहाय्यक असतो. दहा हजार रुपयांसारख्या छोट्या रकमेसाठी कुणी जमदाडेंचा कार्ड डेटा चोरून बनावट एटीएम कार्ड तयार करेल याची तर अजिबातच शक्यता नाही. तेंव्हा तुम्ही निर्धास्त रहा आणि या प्रकरणी लेखी तक्रार आलीच तर आम्हाला ती तक्रार लगेच फॉरवर्ड करा. तिला उचित उत्तर देण्यासंबंधी आम्ही जरूर योग्य ते मार्गदर्शन करू.”

रिजनल मॅनेजर साहेबांच्या या आश्वासक शब्दांनी मला धीर आला आणि समाधानाने मी फोन खाली ठेवला.

अशाप्रकारे एटीएम नाट्याचा पहिला अंक तर संपला होता. आता उद्या सुरू होणाऱ्या नाटकाच्या दुसऱ्या अंकात “पुढे काय होणार ?” याचीच उत्सुकता लागून राहिली होती..

                          ( क्रमश: 2..)

                      🙏🏻🌹🙏🏻